Gotowe diety

już od 54,99 zł

    

  • Wybierz spośród 17 zbilansowanych diet
  • Diety ułożone przez zespół dietetyczek klinicznych TIM Catering
  • Atrakcyjna cena, już od 56,99 zł / dzień!
Bestseller

Wybór Menu

już od 69,99 zł

  • Możliwość wyboru spośród nawet 45 dań dziennie
  • Wymieniaj posiłki za darmo
  • Tematyczne dania i edycje limitowane posiłków!

Sprawdź nasze dodatki

Dieta ubogopurynowa – jak obniża kwas moczowy

28/11/2024

Praktykantki Oliwia Marzec, Aleksandra Sacharewicz

Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Żywienie Człowieka i Dietetyka III rok

Dieta ubogopurynowa ogranicza puryny do 300 mg dziennie, a przy napadach dny lub hiperurykemii do 120 mg dziennie (wg NCEŻ). Zmiana diety zwykle daje tylko niewielki spadek stężenia kwasu moczowego (wg ACR 2020), dlatego dietę łączy się z kontrolą u lekarza. Opiera się na nabiale, jajach i warzywach, a do tego wymaga nawodnienia oraz rezygnacji z alkoholu i słodzonych napojów.

Podwyższony kwas moczowy długo nie boli. Bezobjawowa hiperurykemia może narastać latami, a pierwszym sygnałem bywa dopiero ostry, nocny napad dny w stawie palucha. Dieta ogranicza podaż puryn z żywności, a odpowiednie nawodnienie wspiera wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Według NCEŻ modyfikacja stylu życia, w tym sposobu żywienia, może przyczyniać się do obniżenia stężenia kwasu moczowego we krwi.

Poniżej tłumaczymy, jak dokładnie dieta obniża kwas moczowy, co ten poziom podnosi i kiedy sama zmiana jadłospisu już nie wystarczy. TIM Catering nie ma diety ze wskazaniem przy dnie moczanowej.

|

W skrócie

Limit puryn w diecie ubogopurynowej to 300 mg dziennie, a przy napadach dny lub hiperurykemii 120 mg dziennie (wg NCEŻ/PZH, stan na 2023). Zmiana diety zwykle obniża kwas moczowy tylko nieznacznie (wg ACR 2020). Najczęstsze przyczyny wzrostu to alkohol, fruktoza, podroby i owoce morza. Nawodnienie minimum 2 litry dziennie (wg NFZ, stan na 2025) wspiera wydalanie kwasu. Podwyższony kwas moczowy omów z lekarzem, bo to on decyduje o włączeniu leków.

Dieta ubogopurynowa – czym jest i dla kogo (limit 300 mg puryn)

Dieta ubogopurynowa to model żywienia z limitem puryn do 300 mg na dobę. Przy napadach dny lub hiperurykemii NCEŻ zaleca ograniczenie puryn do 120 mg na dobę (wg NCEŻ/PZH, stan na 2023). Dieta ogranicza produkty, które dostarczają najwięcej puryn, i opiera codzienne menu na nabiale, jajach, warzywach i pełnym ziarnie.

Puryny to związki, z których organizm wytwarza kwas moczowy. Hiperurykemia oznacza jego podwyższone stężenie we krwi – umownie powyżej 7 mg/dl u mężczyzn i 6 mg/dl u kobiet. Sam podwyższony wynik laboratoryjny często nie daje objawów, dlatego bywa wykrywany przypadkiem, przy okazji rutynowych badań.

Dieta ubogopurynowa stanowi ważny element leczenia dny moczanowej (wg NCEŻ). Stosuje się ją także wtedy, gdy kwas moczowy jest podwyższony bez objawów, zawsze w porozumieniu z lekarzem.

Hiperurykemia bezobjawowa – kogo dotyczy?

Bezobjawowa hiperurykemia to podwyższony kwas moczowy u osoby, która nie miała napadu dny ani guzków dnawych. Wytyczne ACR 2020 przyjmują dla niej stężenie powyżej 6,8 mg/dl. Częściej dotyczy osób z nadwagą, zespołem metabolicznym, nadciśnieniem oraz tych, które regularnie piją alkohol lub słodzone napoje. Przy samej bezobjawowej hiperurykemii ACR 2020 nie zaleca rutynowego włączania leków, dlatego wynik warto omówić z lekarzem.

Jak dieta ubogopurynowa obniża kwas moczowy?

Dieta ubogopurynowa obniża kwas moczowy, bo zmniejsza ilość puryn dostarczanych z pokarmem, a nawodnienie wspiera wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Efekt jest jednak ograniczony. Według ACR 2020 zmiana diety zwykle obniża stężenie kwasu moczowego tylko nieznacznie. NCEŻ podaje, że redukcja masy ciała o 5–10 kg wiąże się z obniżeniem stężenia kwasu moczowego do 0,6 mg/dl.

Gdy kwas moczowy jest bardzo wysoki, sama dieta ubogopurynowa zwykle nie obniży go do normy. Wyjaśnia to pochodzenie kwasu moczowego.

Skąd się bierze kwas moczowy (część z diety, część z organizmu)?

Kwas moczowy powstaje z rozkładu puryn przez enzym oksydazę ksantynową. Puryny pochodzą z jedzenia, ale organizm wytwarza je także sam (puryny endogenne). Stężenie kwasu moczowego we krwi zależy od jego produkcji oraz od wydalania przez nerki (wg NCEŻ). Dlatego dieta zmienia tylko tę część kwasu moczowego, która powstaje z puryn z jedzenia.

W dużym badaniu kohortowym przez 12 lat obserwowano 47 150 mężczyzn. Większe spożycie mięsa i owoców morza wiązało się w nim z wyższym ryzykiem dny, a większe spożycie nabiału z niższym. Umiarkowane spożycie warzyw bogatych w puryny i białka nie wiązało się ze wzrostem ryzyka (wg Choi i wsp., NEJM 2004). Z tymi wynikami zgodna jest dieta ubogopurynowa, która opiera się na nabiale i roślinach, a ogranicza podroby i wywary.

Jaką rolę pełnią nerki i nawodnienie w wydalaniu kwasu moczowego?

Większość kwasu moczowego usuwają nerki wraz z moczem. Gdy organizm jest odwodniony, mocz się zagęszcza, a nerki wydalają mniej kwasu, więc jego stężenie we krwi rośnie. Regularne picie wody rozcieńcza mocz i ułatwia nerkom pracę, dlatego nawodnienie jest stałym elementem profilaktyki, obok ograniczenia puryn.

Pytanie, jak wypłukać puryny, w praktyce dotyczy kwasu moczowego, bo w tej postaci organizm wydala produkty przemiany puryn. Puryn nie da się „wypłukać” jednorazowo. Liczy się regularne picie w ciągu dnia, a zalecane ilości płynów podajemy niżej. Osoby, którym lekarz ogranicza ilość płynów, na przykład z powodu choroby nerek lub serca, ustalają ją z nim.

Od czego rośnie kwas moczowy – czynniki ryzyka i profilaktyka

Kwas moczowy podnoszą m.in. alkohol (zwłaszcza piwo), słodzone napoje z fruktozą, nadwaga oraz dieta bogata w podroby i owoce morza. Profilaktyka polega na ograniczeniu tych czynników. To na nich warto się skupić, a nie na pojedynczym „zakazanym” warzywie.

Jak alkohol i słodzone napoje (fruktoza) wpływają na kwas moczowy?

Regularne picie alkoholu, zwłaszcza piwa, zwiększa ryzyko dny i podnosi stężenie kwasu moczowego. NCEŻ zaleca wyeliminować z diety alkohol, szczególnie piwo, a także piwo bezalkoholowe.

Kwas moczowy podnosi też fruktoza. Duża ilość fruktozy w diecie zwiększa produkcję kwasu moczowego w organizmie (wg NCEŻ). W dużym badaniu kohortowym mężczyzn słodzone napoje i fruktoza wiązały się z wyższym ryzykiem dny, podobnie jak soki owocowe ogółem i owoce bogate we fruktozę (wg Choi i Curhan, BMJ 2008). Dlatego oprócz mięsa ogranicz też słodzone napoje, a do picia wybieraj przede wszystkim niesłodzoną wodę.

Czy nadwaga, cukrzyca i inne choroby zwiększają ryzyko?

Tak. Nadwaga, cukrzyca typu 2 i nadciśnienie często współistnieją z podwyższonym kwasem moczowym, a część z nich składa się na tzw. zespół metaboliczny. Przewlekła choroba nerek może ograniczać wydalanie kwasu moczowego, a od wydalania przez nerki zależy jego stężenie we krwi (wg NCEŻ). U takich osób wynik kwasu moczowego warto kontrolować razem z lekarzem prowadzącym.

Masę ciała zmniejszaj stopniowo. Według NCEŻ posty, głodówki, diety z dużym deficytem energetycznym i diety niskowęglowodanowe mogą wywołać skutki przeciwne do zamierzonych i zwiększać ryzyko ostrych napadów dny.

Co wspiera obniżanie kwasu moczowego – nabiał, warzywa, nawodnienie

Obniżanie kwasu moczowego wspierają niskotłuszczowy nabiał, warzywa, pełne ziarno oraz odpowiednie nawodnienie. To produkty, które dostarczają mało puryn zwierzęcych, a jednocześnie pomagają utrzymać prawidłową wagę.

Niskotłuszczowy nabiał – chude mleko, jogurt naturalny, twaróg – wiąże się z niższym ryzykiem dny (wg Choi i wsp., NEJM 2004). Według NCEŻ jedna porcja mleka lub jogurtu dziennie obniża stężenie kwasu moczowego średnio o 0,25 mg/dl. Warzywa, jaja i produkty pełnoziarniste tworzą bezpieczny trzon codziennego menu.

Nawodnienie to drugi filar. Według NFZ należy wypijać minimum 2 litry płynów dziennie (stan na 2025), a według NCEŻ/PZH przynajmniej 3 litry. Najlepsza jest woda niesłodzona, bo rozcieńcza mocz i ułatwia wydalanie kwasu, bez dodatkowej fruktozy. Wokół wiśni i kawy krążą obiecujące doniesienia, ale to dane obserwacyjne i nie zastępują podstawowych zasad diety.

Główne grupy produktów według zawartości puryn wyglądają tak:

  • Najwięcej puryn (ograniczać): podroby, wywary i wyciągi mięsne, sardynki, śledzie, dziczyzna, owoce morza (wg zaleceń Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie oraz SP ZOZ MSWiA w Szczecinie).
  • Sporo puryn (z umiarem): czerwone mięso, niektóre ryby.
  • Umiarkowanie puryn, ale zalecane: nasiona roślin strączkowych (100–200 mg puryn w 100 g). NCEŻ zaleca uwzględniać je w diecie, bo nie obserwuje się związku między ich spożyciem a stężeniem kwasu moczowego.
  • Mało puryn (bezpieczna baza): warzywa, jaja, pełne ziarno, mleko i niskotłuszczowe przetwory mleczne.

Jeśli szukasz mięsa z mniejszą ilością puryn, NCEŻ dopuszcza w umiarkowanych ilościach chude mięsa bez skóry, czyli cielęcinę, kurczaka, indyka i królika. Tłustych mięs NCEŻ nie zaleca. Szczególnie zalecane jest gotowanie w wodzie, bo zmniejsza zawartość puryn w produkcie.

Tabelę produktów z orientacyjną ilością kwasu moczowego w 100 g znajdziesz w naszym praktycznym poradniku – dieta niskopurynowa.

Dieta ubogopurynowa a niskopurynowa – czy to ta sama dieta?

Dieta ubogopurynowa i dieta niskopurynowa to w polskich zaleceniach nazwy używane zamiennie dla tego samego typu diety. Na przykład zalecenia SP ZOZ MSWiA w Szczecinie nazywają ubogopurynową dietę stosowaną u pacjentów z dną moczanową. Limit puryn zależy od sytuacji. Na co dzień NCEŻ zaleca ograniczenie puryn do 300 mg na dobę, a przy napadach dny lub hiperurykemii do 120 mg na dobę.

Sytuacja Limit puryn (wg NCEŻ) Na czym polega
Na co dzień do 300 mg/d ograniczenie produktów najbogatszych w puryny, nawodnienie, rezygnacja z alkoholu
Napady dny lub hiperurykemia do 120 mg/d ostrzejszy dobór produktów, w okresie napadowym NCEŻ zaleca dietę wegetariańską
Leczenie dny limit ustala lekarz lub dietetyk dieta jako element leczenia obok leków zleconych przez lekarza

Limity podajemy za zaleceniami NCEŻ/PZH (stan na 2023). Jeśli masz zdiagnozowaną dnę, zasady diety i 7-dniowy jadłospis opisujemy w artykule dieta niskopurynowa, a tabelę produktów i zasady żywienia przy dnie – w tekście o zasadach diety przy dnie moczanowej.

Kiedy sama dieta nie wystarczy – hiperurykemia i farmakoterapia

Dieta zwykle obniża kwas moczowy tylko nieznacznie (wg ACR 2020), dlatego każdy podwyższony wynik warto omówić z lekarzem. O włączeniu leków obniżających kwas moczowy decyduje lekarz. Samo żywienie nie zastępuje leczenia, gdy pojawiły się napady dny lub powikłania.

Wytyczne ACR 2020 przy bezobjawowej hiperurykemii nie zalecają rutynowego włączania leków. U chorych na dnę leczenie zaleca się m.in. przy guzkach dnawych albo co najmniej dwóch napadach w roku. Po pierwszym napadzie leczenie rozważa się, gdy współistnieje przewlekła choroba nerek (co najmniej 3. stadium), kamica moczowa lub stężenie kwasu moczowego przekracza 9 mg/dl. Celem leczenia jest stężenie poniżej 6 mg/dl (wg ACR 2020). Europejskie zalecenia EULAR (2016) są podobne, a u chorych na dnę leczenie rozważa się w nich wcześniej, m.in. przy stężeniu powyżej 8 mg/dl, młodym wieku lub chorobach nerek i serca.

Leków takich jak allopurynol czy febuksostat nie wolno odstawiać samodzielnie. ACR 2020 zaleca kontynuowanie leczenia obniżającego kwas moczowy bezterminowo, bo po odstawieniu leków napady zwykle wracają.

Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

Niektóre objawy wymagają szybkiej reakcji, a nie czekania na efekty diety:

  • nagły, silny ból i obrzęk stawu (często palucha), z zaczerwienieniem i gorącem;
  • gorączka towarzysząca bólowi stawu;
  • objawy ze strony serca lub nasilone dolegliwości u osoby z chorobą nerek.

Zastrzeżenie. Ten artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Decyzje o diagnostyce, lekach i diecie przy hiperurykemii oraz dnie podejmuj zawsze z lekarzem prowadzącym. Jeśli masz objawy ostrego napadu, choroby nerek lub inne schorzenia przewlekłe, skonsultuj się ze specjalistą.

Przykładowy dzień diety ubogopurynowej (schemat poglądowy)

Przykładowy dzień diety ubogopurynowej opiera się na nabiale, jajach, warzywach i chudym drobiu – bez alkoholu i wywarów mięsnych. To schemat poglądowy, który pokazuje logikę doboru posiłków, a nie gotowy plan na cały tydzień.

  • Śniadanie: owsianka na chudym mleku z owocami i jajkiem na miękko.
  • Obiad: chudy drób gotowany albo pieczony (bez wywaru), kasza i duża porcja warzyw gotowanych lub surowych.
  • Kolacja: twaróg z warzywami i pieczywem pełnoziarnistym.
  • Nawodnienie: woda niesłodzona w ciągu dnia, minimum 2 litry.

Schemat dotyczy profilaktyki u dorosłych i nie zastępuje planu ułożonego przez dietetyka. Nie jest też przeznaczony dla osób w okresie napadów dny, bo wtedy obowiązuje ostrzejszy limit 120 mg puryn na dobę. Pełny, 7-dniowy jadłospis znajdziesz w naszym artykule o diecie niskopurynowej.

Dieta ubogopurynowa a catering pudełkowy TIM Catering

Catering dietetyczny TIM Catering nie ma w ofercie diety ubogopurynowej ani diety ze wskazaniem przy dnie moczanowej. Jadłospis bez wywarów mięsnych i nadmiaru puryn ustala lekarz albo dietetyk.

Żadna z gotowych diet TIM Catering nie jest wariantem diety ubogopurynowej – ani dieta Lekkostrawna, ani dieta Standard, ani dieta Slim.

Dowozimy do ponad 2 500 miejscowości w całej Polsce. Dostępność konkretnego adresu potwierdzamy przy zamówieniu. Dobór diety możesz omówić wcześniej. Dostępna jest bezpłatna konsultacja dietetyczna, telefonicznie 71 725 70 80 (pon.–pt. 12:00–15:00) lub mailowo pod adresem dietetyk@timcatering.com. Aktualne ceny diet sprawdzisz w cenniku TIM Catering, a zamówienie złożysz na stronie zamów dietę pudełkową.

FAQ – najczęstsze pytania o dietę ubogopurynową

Czym różni się dieta ubogopurynowa od niskopurynowej?

Dieta ubogopurynowa i dieta niskopurynowa to dwie nazwy tego samego typu diety, w polskich zaleceniach używane zamiennie. Limit puryn wynosi 300 mg dziennie, a przy napadach dny lub hiperurykemii 120 mg dziennie (wg NCEŻ/PZH, stan na 2023). Zasady i 7-dniowy jadłospis opisujemy w artykule o diecie niskopurynowej.

Co najbardziej podnosi kwas moczowy?

Kwas moczowy podnoszą przede wszystkim alkohol (zwłaszcza piwo), słodzone napoje z fruktozą oraz produkty bogate w puryny, czyli podroby, wywary mięsne, sardynki i owoce morza. Duża ilość fruktozy zwiększa produkcję kwasu moczowego (wg NCEŻ), a słodzone napoje wiązały się z wyższym ryzykiem dny w badaniu kohortowym mężczyzn (wg Choi i Curhan, BMJ 2008). Ryzyko zwiększają też nadwaga i zespół metaboliczny.

Czego nie jeść przy podwyższonym kwasie moczowym?

Ogranicz przede wszystkim podroby, wywary i wyciągi mięsne, sardynki, śledzie, dziczyznę oraz owoce morza – to produkty najbogatsze w puryny (wg zaleceń Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie oraz SP ZOZ MSWiA w Szczecinie). Tłustych mięs NCEŻ nie zaleca, a czerwone mięso traktuj z umiarem. Unikaj też alkoholu, w tym piwa bezalkoholowego, oraz słodzonych napojów z fruktozą.

Co pić, żeby wypłukać kwas moczowy?

Najlepsza jest woda niesłodzona. NFZ zaleca minimum 2 litry płynów dziennie (stan na 2025), a NCEŻ/PZH przynajmniej 3 litry. Płyny rozcieńczają mocz i ułatwiają nerkom wydalanie kwasu moczowego. Unikaj napojów słodzonych, bo fruktoza zwiększa produkcję kwasu moczowego. Jeśli lekarz ogranicza Ci ilość płynów, na przykład z powodu choroby nerek lub serca, ustal ją z nim.

Czy dieta ubogopurynowa wystarczy bez leków?

Przy bezobjawowej hiperurykemii wytyczne ACR 2020 nie zalecają rutynowego włączania leków, a zmiana diety zwykle daje tylko niewielki spadek stężenia kwasu moczowego. U chorych na dnę o lekach decyduje lekarz, a celem leczenia jest stężenie poniżej 6 mg/dl (wg ACR 2020). Leków takich jak allopurynol nie odstawiaj samodzielnie.

Przy jakich chorobach jest wysoki kwas moczowy?

Podwyższony kwas moczowy często towarzyszy nadwadze, cukrzycy typu 2 i nadciśnieniu. Przewlekła choroba nerek może ograniczać jego wydalanie, a stężenie kwasu moczowego we krwi zależy zarówno od produkcji, jak i od wydalania przez nerki (wg NCEŻ). Wynik warto kontrolować razem z lekarzem prowadzącym.

Źródła

  • NCEŻ/PZH – „Hiperurykemia i dna moczanowa – zalecenia i jadłospis”, 3.12.2023: ncez.pzh.gov.pl
  • SP ZOZ MSWiA w Szczecinie – „Zalecenia żywieniowe – dieta ubogopurynowa” (PDF na gov.pl): gov.pl (PDF)
  • NFZ – „Dieta w dnie moczanowej”, akt. 30.05.2025: diety.nfz.gov.pl
  • Szpital Uniwersytecki w Krakowie – „Dieta w hiperurykemii i dnie moczanowej” (DS-12): su.krakow.pl
  • Medycyna Praktyczna – „Bezobjawowa hiperurykemia. Czy i jak leczyć?”, 21.02.2023: mp.pl
  • Kanecki K., Tyszko P. „Bezobjawowa hiperurykemia w praktyce lekarza rodzinnego”, Forum Medycyny Rodzinnej 2015;9(4):335–343: journals.viamedica.pl
  • Choi HK i wsp., N Engl J Med 2004;350:1093-103: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  • Choi HK, Curhan G, BMJ 2008: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  • Richette P i wsp., EULAR 2016 / Ann Rheum Dis 2017;76:29-42: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  • FitzGerald JD i wsp., ACR 2020 / Arthritis Care Res 2020: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

O autorze: Zespół dietetyczek klinicznych TIM Catering. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Bezpłatna konsultacja dietetyczna: dietetyk@timcatering.com · tel. 71 725 70 80 (pon.–pt. 12:00–15:00)



Wybierz
swoją dietę pudełkową

W diecie z Wyborem Menu samodzielnie decydujesz, ile i jakie dania będziesz jeść. Wybór składasz z co najmniej 3-dniowym wyprzedzeniem.

Zamawiając gotową dietę pudełkową, otrzymujesz codziennie zbilansowane posiłki według menu ułożonego przez zespół dietetyczek klinicznych TIM Catering