Sacharoza to dwucukier zbudowany z jednej cząsteczki glukozy i jednej cząsteczki fruktozy, czyli zwykły biały cukier, nazywany też cukrem spożywczym. Pozyskuje się ją z buraków cukrowych i trzciny cukrowej, a naturalnie występuje też w niektórych owocach i warzywach.
Spis treści
Wykorzystywany każdego dnia w niemal każdym polskim domu biały cukier nazywany jest również sacharozą. Jest najpopularniejszym produktem wykorzystywanym do słodzenia niemal wszystkiego. Ze względu na skutki nadmiaru bywa nazywany „białą śmiercią”, choć to określenie potoczne, a nie medyczne. Powszechne nadużywanie go może wywoływać wiele komplikacji zdrowotnych. Czym dokładnie jest sacharoza i gdzie ją można znaleźć? W jaki sposób ustrzec się przed jej nadużywaniem?
Czym jest sacharoza?
Sacharoza powstaje z połączenia cząsteczek glukozy i fruktozy, więc jest dwucukrem (disacharydem). W żywieniu zaliczana jest ona do grupy cukrów prostych, czyli jedno- i dwucukrów, a w chemii, gdzie cukrami prostymi nazywa się tylko jednocukry, do cukrów złożonych (PZH). Spotkać ją można naturalnie występującą w niektórych roślinach. Powszechnie produkowana jest w procesie rafinacji buraków cukrowych oraz trzciny cukrowej, podczas którego powstaje czysty cukier. Dostarcza on energii, ale nie zawiera witamin, składników mineralnych ani błonnika. Ta metoda produkcji stosowana jest już od wielu lat, a sama sacharoza wykorzystywana jest powszechnie na terenie całego świata. Różnice między sacharozą, glukozą i fruktozą omawiamy w artykule czym jest glukoza i gdzie ma zastosowanie.
Do czego wykorzystywana jest sacharoza?
Zastosowanie cukru kuchennego jest bardzo szerokie. Przede wszystkim niemal w każdym domu wykorzystuje się go do słodzenia napojów takich jak kawa i herbata. Używa się go też do przetworów, takich jak domowe kompoty i soki. Sacharoza wykorzystywana jest przy wypieku wszelkich ciast i przygotowywaniu domowych deserów. Poza zastosowaniem domowym jest ona produktem bardzo popularnym przy przemysłowej produkcji żywności. Często pojawia się w składach produktów dostępnych w sklepach. Dodaje się ją do wielu produktów wysokoprzetworzonych, takich jak sosy i gotowe posiłki. Najwięcej cukru zawierają zwykle słodzone napoje gazowane oraz wyroby cukiernicze.
Czemu nadmiar sacharozy w diecie jest szkodliwy?
Wszelkiego rodzaju węglowodany są podstawowym źródłem energii dla organizmu. Cukry proste dostarczają jej najszybciej i wywołują szybki wzrost poziomu glukozy we krwi. Jako że sacharoza należy do grupy cukrów prostych, spożywanie jej może powodować gwałtowne wzrosty poziomu glukozy. Nadmiar energii z dowolnego źródła, także z cukru, odkładany jest w organizmie pod postacią tkanki tłuszczowej, która pełni rolę rezerwy energetycznej. Według WHO istnieje związek przyczynowy między wysokim spożyciem cukru a cukrzycą, otyłością i próchnicą zębów. Nadużywanie cukru może też przyczyniać się do rozwoju chorób serca oraz układu krążenia. Sacharoza wpływa negatywnie również na stan uzębienia, ponieważ płytka nazębna przekształca cukry wolne, w tym sacharozę, w kwasy, które z czasem niszczą zęby (WHO).
Czy sacharozę spożywa się również w nieprzetworzonych produktach?
Całkowite uniknięcie spożywania cukru jest bardzo trudne, ponieważ występuje on również naturalnie. Poza burakami i trzciną cukrową sacharoza występuje również w produktach takich jak:
Mandarynki,
Fasola,
Mango,
Kukurydza,
Groszek,
Produkty zbożowe.
W przeciwieństwie jednak do produktów wysokoprzetworzonych, naturalne źródła sacharozy obfitują też w różnego rodzaju witaminy i minerały, a przede wszystkim błonnik pokarmowy. Zalecenia WHO dotyczące ograniczania cukru obejmują tak zwane cukry wolne, czyli cukry dodawane do żywności i napojów oraz cukry naturalnie obecne w miodzie, syropach, sokach owocowych i ich koncentratach. WHO zaleca, by cukry wolne dostarczały mniej niż 10% dziennej energii. Przy diecie około 2000 kcal to około 50 g, czyli mniej więcej 12 płaskich łyżeczek. Ograniczenie ich do 5% lub mniej może dać dodatkowe korzyści zdrowotne. Więcej o liczeniu cukru w jadłospisie przeczytasz w artykule o tym, jaka powinna być dzienna dawka cukru.
Jak kontrolować spożywanie sacharozy?
Najprostszym sposobem jest zrezygnowanie z wykorzystania cukru w kuchni. Miód nie jest dobrym zamiennikiem, bo także należy do cukrów wolnych (WHO). W diecie warto ograniczyć produkty z dodatkiem sacharozy, czyli cukru. Należą do nich przede wszystkim słodzone napoje gazowane oraz wysokoprzetworzona żywność.
Jeśli wolisz nie planować posiłków samodzielnie, możesz skorzystać z cateringu dietetycznego z jadłospisem zaplanowanym z góry na cały dzień. W TIM Catering jadłospisy układa zespół dietetyczek klinicznych.
Najczęstsze pytania o sacharozę
Czy sacharoza to cukier?
Tak. Słowo „cukier” oznacza potocznie właśnie sacharozę, czyli biały cukier spożywczy pozyskiwany z buraków cukrowych lub trzciny cukrowej (PZH).
Czy sacharoza to cukier prosty?
Sacharoza to dwucukier zbudowany z glukozy i fruktozy. W żywieniu zalicza się ją do cukrów prostych, czyli jedno- i dwucukrów, a w chemii, gdzie cukrami prostymi są tylko jednocukry, do cukrów złożonych (PZH).
Czy sacharoza jest zdrowa?
Sacharoza dostarcza energii, ale należy do cukrów wolnych, których spożycie WHO zaleca ograniczać do mniej niż 10% dziennej energii. Wysokie spożycie cukru wiąże się według WHO z cukrzycą, otyłością i próchnicą zębów.
Czym różni się sacharoza od glukozy?
Glukoza jest jednocukrem, a sacharoza dwucukrem zbudowanym z cząsteczki glukozy i cząsteczki fruktozy. Szersze porównanie obu cukrów znajdziesz w artykule czym jest glukoza i gdzie ma zastosowanie.
