Czy herbata z kozieradki ułatwia odchudzanie?

Istnieje przekonanie, że herbatki ziołowe mogą wspierać proces odchudzania, ale czy to prawda? Od dawna wykorzystywane były jako środek poprawiający stan zdrowia w medycynie ludowej. Ostatnio popularność zyskała kozieradka, czyli roślina bobowata rosnąca na terenach Europy i Azji. Przypisuje się jej wiele działań prozdrowotnych, ale czy także ułatwia zrzucenie zbędnych kilogramów?

Nie ma wystarczających dowodów, że herbata z kozieradki ułatwia odchudzanie. W metaanalizie 12 badań z randomizacją (560 osób) suplementacja kozieradką nie zmieniła masy ciała ani BMI (Askarpour i wsp., 2020). Poniżej wyjaśniamy, na co kozieradka jest tradycyjnie stosowana, jak przygotować napar i kto nie powinien go pić.

Właściwości kozieradki

Kozieradka (Trigonella foenum-graecum) jest stosowana w kuchni głównie jako przyprawa, zwłaszcza na Bliskim Wschodzie. W składzie kozieradki znajdziemy witaminy, szczególnie z grupy B, oraz składniki mineralne, takie jak wapń, cynk i potas. Dodatkowo jest źródłem białka roślinnego, olejków eterycznych, saponin i polifenoli (w tym flawonoidów).

W medycynie ludowej przypisywano kozieradce działanie rozkurczowe i żółciopędne oraz stosowano ją przy dolegliwościach trawiennych, jednak według monografii Europejskiej Agencji Leków może ona także powodować wzdęcia i biegunkę.

Kozieradka może wywierać działanie hipoglikemizujące, czyli obniżać poziom glukozy we krwi. W metaanalizie 10 badań (Neelakantan i wsp., 2014) nasiona kozieradki obniżały glukozę na czczo, glukozę 2 godziny po obciążeniu i HbA1c, ale istotne efekty dotyczyły osób z cukrzycą przyjmujących średnie lub duże dawki, a większość badań miała niską jakość metodologiczną.

W metaanalizie 12 badań (Askarpour i wsp., 2020) suplementacja kozieradką obniżała cholesterol całkowity, cholesterol LDL (tzw. zły cholesterol) i trójglicerydy oraz podnosiła cholesterol HDL. Nie oznacza to, że herbata z kozieradki zapobiega chorobom serca – badania dotyczyły suplementacji, a nie domowego naparu.

Mimo popularnego przekonania o korzystnym wpływie kozieradki na odchudzanie badania nie wykazały, by suplementacja kozieradką zmieniała masę ciała.

Na co pomaga kozieradka według Europejskiej Agencji Leków?

Według monografii unijnej Europejskiej Agencji Leków (EMA, rewizja 1, przyjęta 24 listopada 2021 r.) nasiona kozieradki to tradycyjny produkt leczniczy roślinny stosowany przy przejściowym braku apetytu oraz zewnętrznie przy niewielkich stanach zapalnych skóry. Wskazania te opierają się wyłącznie na długotrwałym stosowaniu, a monografia nie wymienia odchudzania.

Napar z kozieradki na odchudzanie

Napar z kozieradki nadaje codziennemu jadłospisowi nowe walory smakowe. Napar z kozieradki nie ma jednak udokumentowanego działania odchudzającego. W badaniach powiązano stosowanie kozieradki z metabolizmem glukozy i insuliny, ale dotyczyły one preparatów, a nie domowego naparu – np. w badaniu Hota i wsp. (2024) osoby z cukrzycą typu 2 przyjmowały standaryzowany ekstrakt z nasion obok leków przeciwcukrzycowych. Nie jest to zalecenie leczenia herbatą. Kozieradce przypisuje się też dłuższe uczucie sytości. W małym badaniu z udziałem dziewięciu kobiet (Bae i wsp., 2015) po herbacie z kozieradki uczestniczki deklarowały mniejszy głód, ale nie zjadły mniej podczas posiłku. Europejska Agencja Leków opisuje natomiast jej tradycyjne stosowanie przy przejściowym braku apetytu. Przy tak różnych danych wpływu kozieradki na apetyt nie da się jednoznacznie ocenić.

Jeśli jesteśmy miłośnikami herbaty, to napar z kozieradki wydaje się idealny, ma wyrazisty ziołowy aromat. Napary uzupełniają płyny w ciągu dnia, ale podstawą nawodnienia powinna pozostać woda.

Jak zrobić herbatkę z kozieradki?

Chcesz przygotować herbatkę z kozieradki samemu? Poniżej podajemy potrzebne składniki oraz instrukcję.

Składniki:

• 1 łyżeczka nasion kozieradki (mogą być też sproszkowane)
• 1 szklanka wody
• opcjonalnie: miód, sok z cytryny.

Sposób przygotowania:

• Zagotuj wodę w garnku.
• Następnie dodaj ziarna kozieradki do wrzącej wody.
• Po wrzuceniu nasion zmniejsz ogień i gotuj przez około 5–10 minut. Sproszkowaną kozieradkę wystarczy gotować 1–2 minuty.
• Po ugotowaniu odstaw garnek na chwilę do ostygnięcia.
• Następnie odcedź napar przez sitko lub gazę, aby oddzielić ziarna kozieradki od płynu.

Jeśli chcesz, możesz dodać miód lub sok z cytryny do napoju, aby nadać mu słodkości lub kwaśności.

Według monografii Europejskiej Agencji Leków tradycyjne dawkowanie herbaty z nasion kozieradki u dorosłych to 1–6 g nasion dziennie w 250 ml wrzącej wody, przed posiłkami. Jeśli dolegliwości, z powodu których pijesz napar, utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, skonsultuj się z lekarzem.

Zdrowa dieta to podstawa

Herbata z kozieradki może wzbogacać nasz codzienny jadłospis. Jednakże warto pamiętać, że napar z kozieradki nie jest idealnym rozwiązaniem na odchudzanie i powinien być stosowany jako część zbilansowanego planu żywieniowego i aktywności fizycznej. Nie wykazano też, by regularne picie naparu z kozieradki prowadziło do utraty masy ciała. Pierwszorzędną rolę odgrywa dobrze zbilansowana, zindywidualizowana dieta oraz aktywność fizyczna. Właśnie z dietą dostarczamy wszystkie niezbędne składniki pokarmowe, a redukcja masy ciała następuje po ograniczeniu wartości energetycznej. Jeśli jesteś zainteresowany/a wypróbowaniem naparu z kozieradki, warto skonsultować się z lekarzem, zwłaszcza jeśli masz jakiekolwiek schorzenia zdrowotne lub przyjmujesz regularnie leki. Pamiętaj również, aby napar z kozieradki pić umiarkowanie, nie przekraczając tradycyjnego dawkowania z monografii EMA. Kozieradkę z innymi roślinami opisywanymi jako wspomagacze odchudzania porównujemy w artykule czy kurkuma pomaga w odchudzaniu, a o morwie białej piszemy w tekście czy morwa biała odchudza.

Kozieradka – przeciwwskazania i skutki uboczne

Według monografii Europejskiej Agencji Leków (rewizja 1, przyjęta 24 listopada 2021 r.) kozieradki nie stosuje się przy uczuleniu na nią, na orzeszki ziemne, soję i inne rośliny strączkowe. Nie zaleca się jej kobietom w ciąży, karmiącym piersią ani tym, które mogą zajść w ciążę i nie stosują antykoncepcji. U osób poniżej 18 lat jej stosowanie nie jest zalecane z powodu braku wystarczających danych o bezpieczeństwie. Osoby leczone z powodu cukrzycy powinny ściślej kontrolować poziom glukozy, bo kozieradka może go obniżać. Możliwe działania niepożądane to wzdęcia, biegunka, zawroty głowy i reakcje alergiczne. Monografia nie odnotowuje interakcji z innymi lekami.

Piśmiennictwo

1. Hota, D., Padhy, B.M., Maiti, R., …, Bagchi, D. A. (2024) Placebo-Controlled, Double-Blind Clinical Investigation to Evaluate the Efficacy of a Patented Trigonella foenum-graecum Seed Extract „Fenfuro®” in Type 2 Diabetics. Journal of the American Nutrition Association, 43(2), s. 147–156. DOI: 10.1080/27697061.2023.2233008.
2. Rao, A.S., Hegde, S., Pacioretty, L.M., DeBenedetto, J., Babish, J.G. (2020). Nigella sativa and Trigonella foenum-graecum Supplemented Chapatis Safely Improve HbA1c, Body Weight, Waist Circumference, Blood Lipids, and Fatty Liver in Overweight and Diabetic Subjects: A Twelve-Week Safety and Efficacy Study. Journal of Medicinal Food, 23(9), s. 905-919. DOI: 10.1089/jmf.2020.0075.
3. European Medicines Agency, HMPC (2022). European Union herbal monograph on Trigonella foenum-graecum L., semen, Rev. 1, EMA/HMPC/179591/2018 (przyjęta przez HMPC 24.11.2021).
4. Askarpour M. i wsp. (2020). Effect of fenugreek supplementation on blood lipids and body weight: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Ethnopharmacology, 253, 112538. DOI: 10.1016/j.jep.2019.112538.
5. Neelakantan N., Narayanan M., de Souza R.J., van Dam R.M. (2014). Effect of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L.) intake on glycemia (metaanaliza badań klinicznych). Nutrition Journal, 13, 7. DOI: 10.1186/1475-2891-13-7.
6. Bae J., Kim J., Choue R., Lim H. (2015). Fennel (Foeniculum vulgare) and Fenugreek (Trigonella foenum-graecum) Tea Drinking Suppresses Subjective Short-term Appetite in Overweight Women. Clinical Nutrition Research, 4(3), s. 168–174. DOI: 10.7762/cnr.2015.4.3.168.